De regenmeter: weten hoeveel neerslag er valt

Het is één van de meestbesproken onderwerpen in Nederland. Het weer. Maar in het bijzonder: regen!

Sommige mensen haten de regen, een aantal vinden het ook helemaal geweldig. Maar hoeveel valt er dan? Hoeveel is er gevallen in de afgelopen 24 uur?

De regenmeter biedt uitkomst! Professionele weerbedrijven, weerinstituten, maar ook de zogeheten ‘weeramateurs’ (die het vaker dan niet toch behoorlijk professioneel aanpakken) hebben in Nederland een behoorlijk dekkend netwerk van regenmeters opgezet waarmee op lokale schaal informatie beschikbaar komt over de hoeveelheid neerslag.

In dit artikel bekijken we de regenmeter in meer detail. Welke soorten regenmeter bestaan er? We zullen zien dat het om een maatbeker en een klapregenmeter gaat.

Hoe moet de regenmeter worden opgesteld? We geven wat handige tips.

En wat als het in de winter gaat sneeuwen? Hoe meet je dat? Kun je de hoeveelheid ‘gemeten’ regen omrekenen naar een sneeuwdek? Ook dat behandelen we.

Tot slot kijken we naar het WOW-netwerk van het KNMI, waar alle neerslaggegevens samenkomen.

Soorten regenmeters

De regenmeter wordt ook wel pluviometer genoemd. Er zijn twee soorten regenmeters: een regenmeter in de vorm van een ‘maatbeker’ en een in de vorm van een ‘klapmechanisme’.

Maatbeker

De maatbeker-regenmeter is feitelijk niets meer en niets minder dan een buis die geleverd wordt samen met grote maatbeker waarop de hoeveelheid millimeters staan afgetekend. Hij wordt om de zoveel tijd geleegd – en dat is afhankelijk van de waarnemer. Vaak gebeurt dat ieder etmaal.

Het legen gebeurt met een zogeheten ‘maatglas’ waarin de regenmeter kan worden leeggegoten.

Een bijzonder soort regenmeter van dit type is de zogeheten Hellmannregenmeter. Deze regenmeter, die in Europa wordt beschouwd als één van de betere maatbeker-regenmeters, waarbij er 10 millimeter in het maatglas past en de resolutie 0,1 millimeter is. De meter is gemaakt van roestvrij staal en heeft een ‘kruis’ in het midden zodat de regendruppels als het ware ‘uiteen breken’. Dit voorkomt opspattend water.

Het wipwapmechanisme van een ‘klap’-regenmeter. Licentie: public domain.

Klapmechanisme

De regenmeter met klapmechanisme wordt ook wel wipwapregenmeter genoemd. Zodra er regen valt, dan komt deze in een trechter terecht, waarin het wipwapje is gemonteerd. Op het moment dat er een bepaalde hoeveelheid regen is gevallen wordt de wip of de wap te zwaar en ‘klapt’ hij om.

Vervolgens wordt de regen geregistreerd.

Dat gebeurt bij een elektrisch weerstation door het registreren van een elektrisch signaal. Bij een analoog, ouderwets weerstation wordt het automatisch met een pen op een stukje papier bijgeschreven. Dat moet je dus dagelijks ‘legen’ voordat je de gegevens kunt registreren. Bij een elektrisch weerstation is het direct op het display leesbaar.

De hoeveelheid regen waarbij het wipwapje omklapt varieert per weerstation. Bij veel weerstation klapt het om bij 0,2 tot 0,5 millimeter – maar het gebeurt soms ook dat het omklappen pas bij 1,0 millimeter gebeurt. Kijk hier dus goed naar als je een regenmeter (of een compleet weerstation) wilt kopen.

Een analoge regenmeter registreert de ‘wipwap’-klappen op een papier. Zo ziet dat eruit! Licentie: public domain.

Nadelen: een klapmechanisme is niet zo betrouwbaar als de ‘standaard’-regenmeter, dat wil zeggen het maatbekermodel. De regen kan namelijk alweer ophouden voordat de klaphoeveelheid is bereikt. Ja, het gebeurt inderdaad wel eens dat er minder dan een millimeter valt – die wordt dan gemist.

Het gevolg is dat er alweer een deel van de regen condenseert en het mechanisme bij de volgende bui te snel omklapt.

Verder geldt dat bij sneeuw en grote hoeveelheden regen de gemeten hoeveelheid regen de daadwerkelijke hoeveelheid onderschat.

Voordelen: naast nadelen zijn er ook voordelen. In tegenstelling tot de maatbeker, die slechts de totale hoeveelheid regen laat zien, kan een regenmeter die werkt middels het klapmechanisme onderscheid maken tussen lichte, normale of zware neerslagval.

Akoestische regenmeter

Er bestaat ook een regenmeter die werkt met geluid! Deze wordt ook wel disdrometer genoemd. De meter is in staat om de vorm van het geluid te bepalen zodra er een regendruppel in terecht komt. Daarmee kan hij vaststellen:

  • Hoe groot de regendruppel ongeveer is;
  • Hoeveel regen er in totaal is gevallen;
  • De regenintensiteit.

Een disdrometer. Licentie: public domain.

Kortom: een alles-in-één-regenmeter! Het is echter wel een enorm complexe meter die ook relatief duur is. Hij is daarom niet geschikt voor het meten van regen in de achtertuin. Maar voor specialistische toepassingen is dit wel een realistische optie!

Optische regenmeter

Naast geluid, kan regen ook worden gemeten middels licht. Door een laser door de regendruppels te schijnen en vervolgens het effect daarvan te meten kan worden achterhaald hoeveel regen er valt.

Jardi-regenmeter

We sluiten af met een hele bijzondere regenmeter uit het verleden: de Jardi-regenmeter, die ook wel de intensiteitenregenmeter wordt genoemd.

Bron: Ramon Jardí i Borràs; Josep Camps; Jaume Escoda i Cabré; Jaume Massons (Llibre homenatge al Dr. Jardí – ISBN: 8460612481 9788460612483, Tivissa Ajuntament 1993), geen wijzigingen. Licentie: CC BY-SA 3.0

Het is een heel bijzonder principe!

Op de tekening zie je een schets van hoe het werkt.

Een rol meetkundig papier is gemonteerd op een ronddraaiende buis, zodat het papier telkens beweegt.

Een naald zit in principe aan de onderkant van het papier.

De naald is met een mechanisme verbonden aan een ‘buis’, die in de schets als ‘A’ zichtbaar is.

Op het moment dat er regen valt in het mechanisme, gaat de buis omhoog, waarna het mechanisme de naald ook omhoog duwt.

Maar tegelijkertijd valt precies dezelfde hoeveelheid die erin valt er aan de onderkant weer uit.

Dat betekent dat het instrument de ‘neerslagintensiteit’ kan meten, dat wil zeggen de hoeveelheid regen die nu valt. Valt er meer dan er op dit moment uit valt, dan gaat de naald omhoog; valt er minder, dan gaat de naald omlaag. Blijft de neerslagintensiteit gelijk, dan blijft de naald ook gelijk.

Wij vinden dit een uiterst elegante regen(intensiteit)meter! 🙂

Het is natuurlijk niet zo vreemd om je voor te stellen dat zo’n complex mechanisme als hierboven getekend niet in een standaarduitrusting zit qua weerstations. Al helemaal omdat het papier ook nog eens met de hand moet worden uitgelezen… maar dat deert niet!

Hoe moet de regenmeter staan?

Het is belangrijk dat als je de regenmeter van je weerstation opstelt, je de kans zo groot mogelijk maakt dat de meting zo betrouwbaar mogelijk is.

Dat betekent onder andere het volgende:

  • Zet het weerstation niet onder een afdakje of iets dergelijks. Klinkt heel logisch, maar je zult vaak zien dat mensen dit vergeten!
  • Hetzelfde geldt voor bomen. Houdt een boom de regenval niet tegen? Of zorgt het blad ervoor dat er extra regendruppels in de meter terechtkomen?

Sneeuwvlokken. Auteur: Wilson Bentley; licentie: publiek domein.

Hoe meet de regenmeter sneeuw?

Het gebeurt niet vaak in Nederland, maar soms valt de neerslag in Nederland in de vorm van sneeuw. Dan hebben we wel een probleem, want de regenmeter loopt vast 🙂 De sneeuw zorgt er namelijk voor dat de ‘trechter’ waar de regen in valt geblokkeerd raakt.

Dat is voor de meeste weerstations onacceptabel.

Daarom is het mogelijk om een verwarmingselement aan te schaffen. Dit element kun je vervolgens koppelen aan je regenmeter. Het zorgt ervoor dat sneeuw smelt waarna het in de regenmeter valt. Het wordt vervolgens als regenmeter geregistreerd!

Omrekenen van regen naar sneeuw is ook mogelijk: voor circa 1,25 mm aan geregistreerde hoeveelheid regen kunnen we circa 1 centimeter sneeuw optekenen. Dat heeft te maken met het feit dat de dichtheid van sneeuw veel lager is dan die van regen.

En zo is een regenmeter toch “van alle markten thuis”.

Regenmeters in het WOW-netwerk

“Jouw weer op de kaart!” Dat is het motto van het WOW-NL netwerk van het KNMI. Verschillende amateurweerstations geven daarop hun waarnemingen door, net als de automatische weerstations van het KNMI.

Interessant op het eens te bekijken? Hier vind je de site van WOW-NL.

We hopen dat je met ons artikel wat meer op de hoogte bent geraakt van de verschillende soorten regenmeters die bestaan – net als een stukje geschiedenis over het concept regenmeter! 🙂 Heb je vragen? Ze zijn meer dan welkom in de reactiebox hieronder.

Tijd voor wat regen? 😉

Bedankt voor het delen

Wat vind je van dit artikel? Laat je reactie achter!

We nodigen je uit om de positieve en negatieve punten te noemen. Een onderdeel van onze partner Bliksemdetectie.nl